2005-04-26 06:57:00 >>

Alkohol a stres

Każda nowa sytuacja w życiu człowieka wiąże się z niepewnością. Wywołuje potrzebę sprostania wymaganiom, jakie stawia. Często też konsekwencją poczucia niepewności jest napięcie wynikające z niemożności znalezienia gotowych wzorców zachowania się w danej sytuacji. Od tego, do jakiego stopnia człowiek adekwatnie poradzi sobie z wymaganiami sytuacji, będzie zależeć efekt działań patologiczny, neutralny lub prozdrowotny.

Młody człowiek rozpoczynający studia, szczególnie osoba przyjezdna, staje wobec zupełnie nowej jakościowo i ilościowo sytuacji. Pozbawiony dotychczasowych źródeł wsparcia, w obliczu nieskuteczności starych mechanizmów adaptacyjnych, zmuszony jest jej sprostać. Nawiązując do teorii stresu Lazarusa (za Kofta, 1973), przystosowanie się do nowych realiów może być nakierowane na emocje lub rozwiązanie problemu. Wiek osób rozpoczynających studia oraz ilość i jakość zmian życiowych, jakie niesie ze sobą ten okres, pozwalają przypuszczać, że aktywne radzenie sobie z problemem może być poprzedzone działaniem ukierunkowanym na rozładowanie emocji. Środkiem sprzyjającym i ułatwiającym to rozładowanie może być alkohol, zwłaszcza że jest on łatwo dostępny i usankcjonowany społecznie. Pozytywne oczekiwania, co do efektów jego działania w sytuacji napięcia, mogą ten sposób radzenia sobie utrwalać.

Dlatego też w badaniach położono nacisk na postawy i oczekiwania związane z alkoholem. Założono, że im mniejsza tolerancja na stres, tym gorzej młody człowiek będzie sobie radził z wymaganiami, jakie stawia pierwszy rok studiów i większe znaczenie przypisywał będzie piciu alkoholu w ogóle oraz własnym nawykom picia. Taka osoba w sytuacji stresu będzie oczekiwała od alkoholu poprawy nastroju, samopoczucia i zachowania (bezpośrednie efekty picia). Żywić też będzie przekonanie, że picie jest symbolem odporności, męskości i przynależności do grupy (symboliczne efekty picia).

Wieloosiowy model walki ze stresem Hobfolla (za Malon , Mioduchowska, 1997) pozwala przewidywać, jak człowiek będzie radził sobie w trudnych sytuacjach, mając świadomość funkcjonowania w konkretnym środowisku społecznym. Przewidywanie to opiera się na trzech przesłankach tzn.: wiele napięć jest wynikiem relacji interpersonalnych, zmaganie się ze stresem wymaga współpracy z innymi oraz każdy wysiłek społeczny poczyniony przez człowieka ma swe potencjalne konsekwencje. Opierając się na tej teorii można wysnuć wniosek, że młodzi ludzie, dla których jednym ze sposobów radzenia sobie jest alkohol, będą ujawniać więcej zachowań antyspołecznych (np. unikanie zagrożenia lub zachowania ostrożne) w porównaniu z niepijącą grupą, posiadającą w swym repertuarze więcej zachowań prospołecznych (np. poszukiwanie wsparcia społecznego).

Kolejnym czynnikiem, który trzeba wziąć pod uwagę, analizując przyczyny picia jako formę radzenia sobie z wymaganiami sytuacyjnymi, jest ocena własnych strat i zysków. Bilans własnych zasobów wynika między innymi ze stosowanych mechanizmów radzenia sobie oraz stosunku do alkoholu. Zgodnie z teorią zachowania zasobów Hobfolla (1998), osoby wrażliwsze na obciążenia, będą bardziej podatne na utratę zasobów i będą posiadały ich mniej. Konsekwencją tego będzie eskalacja spirali strat, co wtórnie rzutować może na sposoby radzenia sobie ze stresem i postawy wobec alkoholu (osoby mniej odporne na stres, które radzą sobie z nim pijąc alkohol, będą bardziej podatne na utratę i niekorzystnie oceniać będą własny bilans zasobów).

Klamrą spinającą wymienione wyżej elementy (postawy, sposoby radzenia sobie i bilans), a równocześnie pryzmatem, przez który patrzymy na świat jest poczucie koherencji (Antonovsky, 1995). Traktując świat jako przewidywalny, zrozumiały i sensowny, determinujemy zakres i sposoby w nim działania. To samo dotyczy również postrzegania własnej osoby. Szczególnie istotną funkcję pełni w sytuacjach trudnych, gdzie niedobór i chaotyczność informacji, napięcie i niepewność co do skutków własnych działań, skutecznie przeciwdziała lub co najmniej utrudnia przystosowanie się do nich. Wpływa też na oczekiwania i postawy związane z alkoholem oraz sposób bilansowania własnych doświadczeń życiowych.

* * *
Informacje na temat wpływu poczucia koherencji na radzenie sobie ze stresem pierwszego roku studiów, postrzeganie własnych zasobów i deficytów odpornościowych oraz postaw związanych z alkoholem, są istotne o tyle, że pomocne być mogą przy konstruowaniu zajęć integracyjnych dla osób rozpoczynających studia. Informacje te mogą także przydać się osobom prowadzącym zajęcia, gdyż niewłaściwe przystosowanie się do stawianych wymagań i obciążenia z tym związane, znacznie przyczyniają się do niepowodzeń szkolnych na pierwszym roku studiów.

Reasumując, są więc podstawy by przypuszczać, że w zależności od poziomu poczucia koherencji postawy, przekonania i oczekiwania związane z alkoholem, a także bilans zasobów oraz sposoby radzenia sobie będą się zmieniać. Zależność ta ma znaczenie szczególnie u ludzi młodych, których sposób widzenia świata podlega stałemu rozwojowi i przekształceniom. Można ją zilustrować poniższym diagramem.

skomentuj (0)